• Sal. Eki 20th, 2020

İMC Haber 24

Haber sokakta, haber yerde!

Ayşe Turgul / Hekimin Kaleminden, Çağın Hastalığı: Yorgunluk ve Nedenleri

 

Daha önce bildirdiğim gibi bu yazımın konusu ‘Yorgunluk’. Bu konuyu seçmemin nedeni, yorgunluğun hekim olarak en çok karşılaştığım şikâyet olması. Konuyu detaylı olarak incelemeden önce, yorgunluğun bir hastalık olmadığını vurgulamam gerekiyor, hatalı bir biçimde ‘Tükenmişlik Sendromu’ yerine kullanıldığına tanık olsam da yorgunluk bedensel ve/veya entelektüel olarak enerjinin en aza indiği bir durumu ifade eder, yani bir belirtidir (semptomdur). Bedensel veya entelektüel olarak alışılmışın üzerinde enerji sarf ettiğimizde, uykusuz kaldığımızda, aç-susuz kaldığımızda doğal olarak yani fizyolojik olarak hepimiz bu durumu yaşarız. İnsan bedeninin temel enerji kaynağı uyku ve beslenmedir. Enerji yüklendiğimizde ve dinlendiğimizde bu durum ortadan kalkar.

Bu tespitin yanı sıra «Yorgunluk» hastalıkların çoğunun da belirtilerinden biridir. Yorgunluk bir hastalığın belirtisi olduğunda mutlaka başka belirtilerde buna eşlik eder. Sağlıklı beslenmeye, yeterince uyumaya ve dinlenmeye rağmen devam eden yorgunluğun nedeni araştırılmalı ve gereken tedbirler alınmalıdır.

Yorgunluk durumu kendisini nasıl ifade eder:

  • Bir işe, bir konuya konsantre olmak zorlaşır, kapasite düşer
  • Algılama güçleşir
  • Genel anlamda insan kendini iyi hissetmez
  • İsteksizlik ve hareketsizlik vardır
  • Aşırı hassasiyet ve alınganlık oluşur
  • Sarhoşluk benzeri bir ruh hali, kendini kontrol etmede ve sınırlamada zorluk görülür
  • Halüsinasyonlar ve benzeri durumlar ortaya çıkar
  • Aşırı üşüme ve titreme olabilir

Peki yorgunluk hangi hastalıkların bir belirtisi olabilir;

  • Kansızlık; Demir eksikliği, Vitamin B12 Eksikliği, Folik asit eksikliği
  • Vitamin D3 eksikliği 
  • Tiroit bezinin az çalışması veya hiç çalışmaması
  • Düşük veya yüksek Tansiyon
  • Uyku bozukluğu; Uykuya dalma güçlüğü veya kesintisiz uyuyamama
  • Uyku apnesi
  • Psiko-vejetatif rahatsızlıklar
  • Stres
  • Burnout sendromu (aşırı çalışma sonucu tükenme durumu)
  • Depresyon ve benzeri hastalıklar
  • Kronik yorgunluk sendromu 
  • İlaçların yan etkisi
  • Grip dahil akut ve kronik enfeksiyon hastalıkları (AIDS, Hepatiti…)
  • İltihaplı ve Romatizmalı hastalıklar, 
  • Kalp hastalıkları
  • Akciğer hastalıkları
  • Şeker hastalığı
  • Böbrek ve karaciğer hastalıkları
  • Hormon bozuklukları, metabolik hastalıklar
  • Bazı oto-bağışıklık (otoimmün) hastalıklar
  • Kanser

YAYGIN OLARAK RASTLADIĞIMIZ HASTALIKLARA BİRAZ DAHA YAKINDAN BAKALIM

  1. KANSIZLIK

Kanda kırmızı kan hücreleri, içlerinde bulunan, hemoglobin denilen, kana kırmızı rengi veren protein ile solunum organından dokulara oksijen, dokulardan solunum organına ise karbondioksit ve proton taşır. 

Eğer kırmızı kan hücreleri veya hemoglobin miktarı kanda azalırsa, dokuların ve organların oksijen ihtiyacı yeterince karşılanamaz. 

  • Kansızlığın en önemli sebeplerinin başında demir-, vitamin B 12- ve Folik asit eksikliği gelir. 

Bu eksikliklere yol açan durumlar ise; 

    •  Eksik ve yanlış beslenme
    •  Doğru beslenmeye rağmen vücudun bunları alamaması. Örnek; pernisyöz anemi (bu bir otoimmün hastalıktır) ve Mide ameliyatlarından sonra
    • İhtiyacın artması veya aşırı kayıp. Örnek; özellikle kadınlarda sıkça demir eksikliğine bağlı kansızlık görülür, bunun sebebi bir yandan şiddetli âdet kanamaları nedeniyle fazla demir kaybı, diğer yandan hamilelik ve emzirme döneminde artan demir ihtiyacı. Kronik yavaş kanamalar (mide ülseri)
    • Kırmızı kan hücrelerinin telef olması/parçalanması. Örnek; bazı enfeksiyon hastalıkları (sıtma), Orak hücre anemisi.
    • Kırmızı kan hücrelerinin yapımında hata. Örnek; genetik kan hastalıkları (talasemiler -Akdeniz anemisi-)
    • Kan kanseri 
    • Böbrek hastalıkları 
    • Kemik iliği hastalıkları
    • Pek çok ilacın yan etkisi (özellikle kemik iliğinin baskılanmasına yol açanlar) 

 

Kırmızı kan hücrelerinin ve Hemoglobinin normal değerleri

  Kadın Erkek Birim
Erythrozyten
(RBC oder ERY)
4,3–5,2 4,8–5,9 Mio./µl                       Kırmızı kan hücreleri
Hämoglobin
(HGB oder HB)
12–16 14–18 g/dl                               Hemoglobin

        Depo demirin (ferritinin) normal değerleri:

            Erkekler: 30-300 µg/l 

      Kadınlar: 10-200 µg/l 

  1. VITAMIN D 3 EKSİKLİĞİ

Vitamin D 3 (Cholecalciferol) güneş enerjisinin yardımı ile provitamin 7-Dehydrocholesterolden deride üretilir. Gıda maddelerindeki içeriği dikkate alınmayacak kadar azdır

  • Vitamin D eksikliğinin yorgunluk dışındaki diğer belirtileri: Düşünmede yavaşlama, Depresyon, kas zayıflığı, kas ağrıları, kramplar, diz, sırt ve bel ağrıları, uyku bozukluğu, enfeksiyonlara kolay yakalanma. En çarpıcı hastalık tablosu ise iskelet sisteminde  ağrılar ve kemiklerin eğilmesidir.
  1. TİROİT BEZİNİN AZ ÇALIŞMASI

Tiroit bezinin yetersiz çalışması, ürettiği hormonların azalmasına sebep olur. Tiroit bezinin ürettiği hormonlar, T4 ve T3, beyin fonksiyonlarında, kalp-damar-sistemi, mide-bağırsak sistemi, metabolizma, kaslar, yağ dokusu, beyaz kan hücreleri, diğer hormon üreten bezler ve psikoloji üzerinde etkilidirler. 

  • Yorgunluk dışındaki diğer belirtileri: Zihinsel yavaşlama, hareketsizlik, düşük tansiyon, verimsizlik, kabızlık, iştahsızlığa rağmen kilo alma, üşüme, depresyon, kaslarda zayıflık, cilt ve saçta kuruma, adet düzensizliği
  1. PARATİROİD BEZİNİN FAZLA ÇALIŞMASI

    (Tiroit bezinin arka yüzünde yer alan resimde 4 sarı nokta ile gösterilen bezler)

Paratiroid 4 küçük bezeden oluşur ve Paratiroid hormonu (parat hormon) üretir. Bu hormon kandaki kalsiyum düzeyini dengeler. Fazlalığı kalsiyumun kandaki seviyesini artırır. Fazla üretimin sebebi tümörler olabileceği gibi başka sistem hastalıkları da olabilir (böbrek yetmezliği, gıda alınımını engelleyen bağırsak hastalıkları, kalsiyum eksikliği, vitamin D 3 eksikliği, siroz gibi.

  • Yorgunluk dışındaki diğer belirtileri: fazla susama ve fazla idrara çıkma, böbrek taşı, safra kesesi taşı, mide bulantısı, kabızlık, eklem ve sırt ağrısı, kilo kaybı, iştahsızlık, kas zayıflığı, depresyon, kemik erimesi. 
  1. ADREOKORTIKAL BEZ (Böbrek üstü bezi)

Böbrek üstü bezinin dış kısmı kortizol ve Aldosteron, iç kısmı Adrenalin ve Noradrenalin üretir. Kortizol pek çok metabolik olayda rol oynar ve uyanıklık durumunu destekler. Aldosteron tuz ve su dengelerini bu yolla da kan basıncını yani tansiyonu düzenler. Bezin yetersiz çalışması ve bu hormonların eksikliğine en tipik örnek Addison hastalığıdır (otoimmün hastalık), ama enfeksiyon hastalıkları, tümörler de bezin az çalışmasına sebep olabilirler. 

  • Yorgunluk dışındaki diğer belirtileri: kilo kaybı, vücudun susuz kalması, el içi çizgilerinin, yara izlerinin ve mukozanın kahverengiye boyanması, karın ağrısı, mide bulantısı, hazımsızlık ve kas zayıflığı. 
  1. DÜŞÜK TANSİYON

Düşük tansiyon 100 / 60 mmHg’nin altındaki kan basıncıdır. Hareketsizlik tansiyon düşüşünü tetikler. Yatmak, daha az olmakla birlikte oturmak da tansiyonu düşürür. Doğuştan gelen bir rahatsızlık olabildiği gibi, vücudun sıvı kaybı (susuz kalması; aşırı terleme ve ishallerde olduğu gibi), tiroit bezinin az hormon üretmesi, böbrek üstü bezinin az hormon üretmesi, Kalp yetmezliği, kalp ritim bozukluğu, vücudun tuzsuz kalması, varis ve toplar damarların zayıflığı da düşük tansiyona yol açar. Tansiyon düşürücü ilaçları unutmamak gerek.

  • Yorgunluk dışındaki diğer belirtileri: Kapasite düşmesi, konsantrasyon azalması, sabahları fit olmak için daha çok zamana ihtiyaç duyulması, baş dönmesi, göz kararması, uyku bozukluğu, soğuk eller ve soğuk ayaklar, depresif ruh hali.
  1. YÜKSEK TANSİYON

Yüksek tansiyon 140/90 mmHg’nin üzerindeki kan basıncıdır. Başlangıçta herhangi bir belirti vermez. Ama yüksek tansiyon damar yırtılması/damar tıkanması, kalp hastalıkları ve beyin hastalıkları riskini artırır. Yüksek tansiyonun nedeni çoğunlukla tam olarak bilinmiyor ama bazı risk faktörleri biliniyor; aşırı kilo, sigara içimi, stres, hareketsizlik. Bazı hastalıklar; böbrek hastalıkları, böbrek damarlarında darlık, hormon düzensizlikleri, uyku apnesi sendromu. 

  • Yorgunluk dışındaki diğer belirtileri: Baş ağrısı, sinirlilik hali, bas dönmesi kalp çarpıntısı, nefes darlığı, burun kanaması, uyku bozukluğu
  1. KALP HASTALIKLARI

Bradikardi; Yavaş ritim. Taşikardi; Hızlı ritim. Kalp kası iltihaplanması. Kalp yetmezliği.

  1. AKUT VE KRONİK ENFEKSİYONLAR

Soğuk algınlığı, grip. Mononükleoz (öpücük hastalığı) EBV—> kronik yorgunluk sendromu?

Kronik sinüzit. Zona hastalığı, Varizellen -zoster-Virüs (su çiçeği)

  1. AKCİĞER HASTALIKLARI

Nefes almayı güçleştiren hastalıkların hepsi yorgunluk yapar, çünkü doku ve organlara oksijen taşınması güçleşmiş ve yeterli değildir. Kronik bronşit. Astım. Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH). Akciğerlerin iltihaplı hastalıkları (alerjik alveolit gibi)

  1. BÖBREK HASTALIKLARI

Kronik böbrek iltihaplanması. Böbrek yetmezliği

  1. KARACİĞER HASTALIKLARI

Karaciğer metabolizmayı düzenleyen, zararlı maddeleri yok eden, hormon üreten, vitamin üreten, hazma yardımcı olan bir organ. Çok yönlü ve çeşitli fonksiyonundan dolayı karaciğer hastalandığında bunu sürekli yorgunlukla kendini gösterir. Virüs hastalıkları (hepatit A, B, C, D, E). Alkol. Metabolik hastalıklar. Şişmanlık. Otoimmün hastalıklar. Kalp yetmezliği. İlaçlar ve zehirli maddeler. 

  1. MİDE-BAĞIRSAK HASTALIKLARI

Değişik hastalıklar gıda maddelerinin parçalanmasını ve kana alınımını engellerler, bu şekilde yetersiz beslenme ortaya çıkar, bu da karın ağrısı, ishal gibi belirtilerin yanı sıra yorgunluğa yol açar. İshalli hastalıklarda özellikle potasyum kaybı olur. Mide ülseri, iltihaplı bağırsak hastalıkları (Divertikülit, Crohn hastalığı, ülseratif kolit) sıkça kansızlığa (vitamin B12 ve Folik asit eksikliği ile) yol açarlar. Irritabl (huzursuz) bağırsak sendromu bağırsakların fonksiyon bozukluğudur, oluşumunda enfeksiyon hastalıklarının yanı sıra ailesel kalıtımsal yapı ve psikolojik problemler rol oynar ve yorgunluk diğer şikayetlere eşlik eder.

  1. ŞEKER HASTALIĞI

Yorgunluk tipik olmayan belirtilerindendir

  • Yorgunluk dışındaki diğer belirtileri: Halsizlik, güçsüzlük, aşırı susama, terleme, bacaklarda kramplar. Sik idrar yapama, ayaklarda ve bacaklarda şişme, güç kaybı, görme bozukluğu ve kaşıntı. Böreklerde şekere bağlı tahribat uzun süre belirti vermeden ilerler ve böbrek yetmezliği ile sonuçlanabilir.

 

  1. OTOİMMÜN SİSTEMİK HASTALIKLAR

Belli bazı otoimmün hastalıklar sıklıkla yorgunluk ve tükenme ile kendilerini gösterirler. Bunun pek çok sebebi olabilir. Otoimmün hastalık demek, vücudun savunma sisteminin vücudun kendisine karşı savaşması. Bu savaş vücudun pek çok alanını kapsayabilir ve dokulara/organlara zarar verebilir. Almancada Entzündung, Türkçede iltihap dediğimiz durum genellikle yorgunluğa yol acar. Bu gruptan hastalıklara birkaç örnek: Eklem romatizması. Sjögren-Sendromu. Sistemik lupus erıtematozus

  1. ALERJİ

Bazı insanların bağışıklık sistemi belli bazı maddelere karşı hassas ve normalin dışında tepki gösterir. Bu durum farklı ama genellikle şiddetli bedensel reaksiyonlara yol acar. 

  • Yorgunluk dışındaki diğer belirtileri: Nezle, öksürük, astım, deri döküntüleri, kaşıntı, deride kabartı ve şişmeler, mide bulantısı, kusma, ishal, kalp-damar rahatsızlıkları. 
  1. KRONİK YORGUNLUK SENDROMU

Yorgunluk genellikle „kronik yorgunluk sendromu“ ile ilişkilendirilir. Bu sendrom kendisini sürekli tükenmişlik/güçsüzlük ve çabuk güç kaybı gibi pek çok özel belirtilerle gösterir. Bu sendromun sebebi hala araştırılmaktadır, bir virüs hastalığı olabileceği tartışılmaktadır. Kronik Fatigue Sendromu da denilmektedir. 

  1. DEPRESYON VE BENZERİ HASTALIKLAR

En yaygın belirti konumuz olan çabuk yorulma, yorgunluk, halsizlik, tükenme

  • Yorgunluk dışındaki diğer belirtileri: Günlük yapılan işlere karşı, insan ilişkilerine karşı, hobilere karşı, yaşama karşı isteksizlik. Konsantrasyon bozukluğu; dikkatini verememe, okuduğunu anlamama, TV de izlediği programı/filmi anlamama, hafızada tutamama. Hafıza zayıflığı, unutkanlık. Düşünceleri toparlayamama, düşünememe, sürekli ayni düşüncelerle boğuşma, kendini ifade edememe. Abartılı kaygılar. Karar vermekte güçlük. Olumsuz/negatif düşünceler. Korkular: yanlış yapma korkusu, başarısız olma korkusu, yalnız kalma korkusu, terk edilme korkusu. Iç huzursuzluk.

Suçluluk duygusu, kendini beğenmeme/sevmeme, kendini değersiz ve önemsiz görme. Umutsuzluk.   Üzülmek, kontrol edilemeyen ağlamalar. Ölme arzusu. Uyku bozuklukları; uzun süre uykuya dalamama, kesintisiz uyuyamama veya çok uyuma. İştahsızlık veya aşırı iştah, hızlı kilo alma veya kilo verme. Vücut bakımında zorluk. Cinsel isteksizlik ve cinsel fonksiyon bozuklukları. Baş, sırt, mide, göğüs ağrıları. Kabızlık veya ishal.

 

Bu defa ki yazım uzun ve biraz da fazla tıbbi oldu, yorgunluktan yola çıktık, insan bedeninde kısa bir yolculuk yaptık, organların fonksiyonları ve birbirleri ile etkileşimlerine de bir göz attık. Burada okuduklarınız üzerinden kendi şikayetlerinize bir tanı koymaya çalışmayın. Fizyolojik olmadığını düşündüğünüz bir yorgunluk durumu varsa. Mutlaka doktora gidin. Doktorunuz bu yazdıklarımın hepsini dikkate alarak, gerekli tetkikleri ve araştırmaları yapacak ve tedaviyi olanaklı kılacaktır.  

Benim enerjim biterken, sizin enerjinizin yüklenmiş olduğu arzusu ile hoşça kalın. 

Ayşe Turgul

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir